Phiền Não Tức Bồ Đề

Câu này bàn bạc trong kinh đại thừa:

  • Phiền não có nghĩa là si mê, là buồn bực, là đau khổ.
  • Bồ Đề có nghĩa là giác ngộ, là yên tịnh, là an vui.

Hai thứ này bản chất trái ngược nhau.  Tại sao vậy?  Bởi phiền não bản chất không cố định.  Khi ta biết chuyển, biết xả lìa liền thành Bồ-đề.  Do vậy, cái động không ngoài cái tịnh, cái sáng không ngoài cái tối, hết tối tức là sáng.  Chúng ta cứ quen theo chạy tìm cái giác ở ngoài cái mê.  Tâm an vui ngoài cái đau khổ, sự thực không phải thế.  Hết mê tức là giác, hết khổ tức là vui.  Có phải vậy không?  Biết dừng phiền não tức Bồ-đề, không tìm kiếm đâu xa.  Bồ-đề đã có sẵn, chúng ta ôm phiền não chạy kiếm Bồ-đề làm sao có được, chỉ khi nào phiền não lắng xuống lúc đó Bồ-đề hiện ra, khỏi phải tìm đâu cả.

Cũng vậy, nếu tất cả chúng sanh không sẵn có tánh giác, thì dù có tu đến đâu, cũng không thể giác được.  Thí dụ: nước mưa từ trên không rớt xuống là trong sạch, khi tiếp xúc với mặt đất sẽ bị ô nhiễm không sạch, tức là nước đục, nhưng trong cái đục nó đã sẵn có cái trong.  Có 1 vị thiền sư tên Tư Nghiệp, trước khi đi tu ngài làm nghề đồ tể mổ heo bán thịt.  Một hôm mổ heo, ông nghe tiếng kêu đau khổ của nó, bỗng dưng ông thức tỉnh, bỏ nghề, xuất gia.  Ông làm bài kệ:

“Tạc nhật dạ xoa tâm,

Kim triêu Bồ-tát diện

Bồ-tát dữ dạ-xoa

Bát cánh nhất điêu tuyến”

Tạm dịch:

“Hôm qua tâm dạ xoa

Ngày nay mặt Bồ-tát

Bồ-tát cùng dạ-xoa

Không cách một đường tơ”

Nhân gây phiền não không ngoài các yếu tố sau:

Ngũ độn sử:                            Ngũ lợi sử:

  • Tham dục                              Thân kiến
  • Sân khuể                                Biên kiến
  • Si vô minh                             Kiến thủ
  • Mạn sử                                   Giới thủ
  • Nghi sử                                  Tà kiến
  1. Ngũ độn sử do ái dục mà có
  2. Ngũ lợi sử do nhận thức sai lầm mà có

Cả hai đều gây nên phiền não.  Cũng thế, khi cái biết dấy khởi lên phân biệt cảnh duyên thì nó hiện tượng giả dối, tạm gọi là vọng tâm.  Cái biết này giống như hiện tượng của sóng.  Khi cái biết này lặng xuống thì cái biết không phân biệt, nói gọn là tánh không toàn thể hiện bày.  Như sóng tan thì nước hiện, mây tan thì trăng hiện.  Vì thế trong kinh thường nói, “phiền não tức Bồ-đề”, hay “sanh tử tức Niết-bàn”, chính là ý này.

Niệm Phật Di Đà mong giải thoát

Phổ Hiền hạnh nguyện trợ duyên nương

Xin khuyên Phật-tử hàng tu tịnh

Bước đường gần nhất đến Tây Phương.

Tỳ Kheo Thích Phước Hội

Sưu tập